Trójpłaszczyznowa terapia stóp
Stopa zbudowana jest z 26 kości połączonych ścięgnami i mięśniami. Stopa niemowlęca jest elastyczna, nie ma łuków tworzących sklepienie, przez co sprawia wrażenie płaskostopia. Ma dużo tkanki tłuszczowej i nie w pełni rozwinięte mięśnie. Dziecko w wieku niemowlęcym przygotowuje stopę do przyszłych zadań, takich jak stanie i chód.
Około 6.–7. miesiąca życia widzimy u niemowlęcia chwyt stopami, np. kubeczka czy zabawki. Ten specyficzny trening obciąża zewnętrzną krawędź stopy i odciąża wewnętrzną. Dziecko poprzez chwyt wytwarza napięcie mięśniowe, które buduje sklepienia podłużne i poprzeczne. Aby chwycić zabawkę stopami, musi też prawidłowo ustawić całą kończynę dolną w stawie biodrowym i utrzymać nogi w powietrzu. Potrzebny jest do tego stabilny tułów, miednica w tyłopochyleniu dzięki prawidłowemu napięciu mięśni brzucha oraz regulacja napięcia prostowników stawu biodrowego.
Leżąc na plecach, dziecko ćwiczy stopę przez wzajemne dotykanie, czyli koordynację stopa‑stopa. Obejmując stopę rączkami i prowadząc ją do buzi, rozciąga struktury stopy i jednocześnie poznaje schemat ciała oraz schemat stopy (koordynacja stopa‑buzia). W leżeniu na brzuchu uczy się odbijania stopą od podłoża, ustawiania jej w zgięciu grzbietowym i supinacji, obciążania I i II głowy kości śródstopia oraz rozciągania ścięgien Achillesa. Wszystkie te działania przygotowują stopę do późniejszego prawidłowego obciążania w staniu.
Jeżeli któryś z elementów tego przygotowania zostaje z jakiegoś powodu zaburzony lub uniemożliwiony (np. przez wrodzoną wadę stóp), może to powodować różnego rodzaju zaburzenia, opóźniać rozwój motoryczny i kształtować niewłaściwe wzorce chodu.
Jeżeli obserwujemy u dziecka:
- od ok. 3. miesiąca: dziecko nie trzyma nóżek w powietrzu, leżąc na plecach
- od 3. miesiąca: brak symetrii ciała
- od ok. 3.–4. miesiąca: brak kontaktu stopa‑stopa
- od ok. 7. miesiąca: dziecko nie prowadzi stóp do buzi
- na każdym etapie rozwoju: sztywność i ograniczenia ruchu stopy
Mogą to być pierwsze symptomy zaburzeń, które warto skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą. Im wcześniejsza interwencja terapeutyczna, tym większe szanse na przywrócenie prawidłowych warunków do obciążania stopy, a tym samym na prawidłowy chód.
Najczęstsze problemy stóp to szpotawość, koślawość, stopa końsko‑szpotawa, wrodzone przywiedzenie przodostopia, stopa płasko‑koślawa, stopa płaska, stopa piętowa i stopa serpentynowa.